Wymyślić czy wymyśleć? Jaka forma jest poprawna?

Praca nad szkolnym projektem, rozwiązywanie trudnego zadania domowego czy planowanie weekendowej wycieczki – we wszystkich tych sytuacjach nasz mózg musi pracować na najwyższych obrotach, aby wpaść na nowe, genialne rozwiązanie. Kiedy chcemy opisać ten proces twórczy w zeszycie, na klasówce z języka polskiego lub w zwykłej wiadomości do kolegi, bardzo często potykamy się o jedną, podstępną literę.

Czy poprawną formą jest wymyślić, czy może wymyśleć?

Ten językowy dylemat jest stary jak świat (a przynajmniej jak polska gramatyka) i regularnie powraca zarówno na korytarzach szkolnych, jak i w dorosłym, codziennym życiu. W mowie potocznej ta druga forma (z końcówką -eć) brzmi dla wielu z nas niesamowicie znajomo i logicznie.

Jedyna poprawna forma – poznaj zasady słownikowe

Rozwiejmy wszelkie wątpliwości na samym starcie. Według oficjalnej normy wzorcowej języka polskiego forma wymyśleć jest kategorycznym błędem i nie należy jej używać.

Jedyną w pełni poprawną, akceptowalną i oficjalną formą jest zapis: wymyślić.

Dlaczego tak jest i skąd w ogóle bierze się ten potężny mętlik w naszych głowach? Odpowiedź kryje się w zjawisku, które w gramatyce nazywamy błędną analogią.

Czasownikiem podstawowym (niedokonanym), od którego wychodzimy, jest słowo myśleć. Kiedy chcemy stworzyć od niego formę dokonaną (czyli taką, która informuje, że proces myślenia został już zakończony i przyniósł konkretny rezultat), dodajemy do niego przedrostek, na przykład wy-, prze- lub do-.

Nasz mózg, działając jak automat szukający najprostszej drogi, po prostu dokleja ten przedrostek do formy podstawowej, tworząc potworki językowe: wy + myśleć = wymyśleć. Gramatyka języka polskiego ma jednak na ten temat inne zdanie.

Reguła zmiany tematu w czasownikach dokonanych

W języku polskim dodanie przedrostka do czasownika myśleć wymusza zmianę jego końcówki. Temat -myśleć zamienia się bezwzględnie w temat -myślić.

Aby to zapamiętać, wystarczy spojrzeć na inne, bardzo popularne słowa stworzone dokładnie w ten sam sposób. We wszystkich z nich pojawia się miękkie „i”:

• prze + myśleć = przemyślić (nie: przemyśleć)

• do + myśleć się = domyślić się (nie: domyśleć się)

• za + myśleć się = zamyślić się (nie: zamyśleć się)

• wy + myśleć = wymyślić (nie: wymyśleć)

Dzięki tej prostej regule od razu widać, że końcówka -eć po dodaniu przedrostka po prostu znika!

Rodzaje błędów językowych: Czym jest „wymyśleć”?

Użycie formy wymyśleć w wypracowaniu szkolnym czy profesjonalnym tekście to klasyczny błąd fleksyjno-słowotwórczy. Należy on do szerokiej kategorii błędów gramatycznych.

Choć w bardzo starych, dawnych tekstach literackich można czasem natknąć się na formy typu wymyśleć, współczesna polszczyzna całkowicie je odrzuca. Używanie błędnej końcówki w oficjalnej komunikacji, na maturze z języka polskiego lub egzaminie ósmoklasisty zostanie potraktowane przez egzaminatorów jako usterka obniżająca wartość językową pracy.

Przykłady z życia szkolnego i codziennego

Aby poprawna forma wymyślić utrwaliła się w Twojej pamięci, przyjrzyjmy się kilku naturalnym przykładom z naszego otoczenia. Zobacz, jak ten czasownik funkcjonuje w praktyce:

• Edukacja i szkoła: Mój syn przez 2 godziny musiał główkować, aby wymyślić poprawne rozwiązanie tego skomplikowanego zadania z matematyki dla 8 klasy.

• Projekty i organizacja: Kiedy planowaliśmy bal na zakończenie szkoły podstawowej, najtrudniej było nam wymyślić motyw przewodni dekoracji na sali.

• Codzienne obowiązki: Otworzyłam lodówkę i zupełnie nie wiedziałam, co wymyślić na dzisiejszy obiad z tych kilku składników.

• Rozrywka: Twórcy gier detektywistycznych muszą wymyślić naprawdę zawiłą intrygę, aby zaskoczyć doświadczonych graczy.